marius bauer

Bauer werd in 1867 in Den Haag geboren. Artistieke vorming en het ontwikkelen van kunstzinnige belangstelling maakten een belangrijk deel uit van zijn opvoeding. Zijn ouders vonden tekenonderricht belangrijk waardoor Marius vroeg de kans kreeg zijn artistieke aanleg te ontwikkelen. Zo werd hij op twaalfjarige leeftijd aangenomen op de Haagsche Academie. Het onderwijs daar hield zich verre van actuele ontwikkelingen in de kunst, zoals de Haagse School. Uiteindelijk verliet Bauer de academie zonder examen te doen. Daarna betrok hij een atelier, bezocht de tekenavonden van de kunstenaarsvereniging Pulchri Studio en kreeg een ‘beurs’ van Koning Willem III. Dit leverde hem twee jaar lang een jaargeld op waardoor hij onbekommerd kon leven en werken. Eind jaren ’80 ging hij regelmatig naar Amsterdam waar in die tijd het zwaartepunt van het Nederlandse culturele leven lag.

Vermoedelijk was het de schilder-etser Philippe Zilcken (1857-1930) die de directe aanzet tot Bauers eerste reis naar het Oosten gaf. Zilcken was een van de eerste Nederlandse kunstenaars met belangstelling voor het Oosten. Hij reisde zelf in 1883 naar Algerije. Bauers eerste oosterse reis werd gefinancierd door de Haagse kunsthandelaar E.J. van Wisselingh. Opgetogen en vol indrukken keerde hij eind 1888 in Den Haag terug. Hij richtte zich op het maken van etsen: kleine, van zinken plaatjes gedrukte prenten, die qua karakter heel spontaan en direct zijn. Deze kregen bekendheid door de tentoonstellingen van De Nederlandsche Etsclub. Later ging hij op koper etsen, ook in grotere formaten, en zou zijn naaldvoering haarfijn worden.

intocht

Veel van Bauers etsen, schilderijen en aquarellen zijn heel sprookjesachtig. Men kan zich dan ook afvragen of zijn voorstellingen wel waarheidsgetrouw zijn. De schetsboeken van Bauer tonen niettemin dat hij altijd een zekere binding met de werkelijkheid hield. Details in zijn werk baseerde hij vaak zelfs letterlijk op zijn schetsen of op foto’s. Hij fotografeerde niet zelf maar kocht de foto’s onderweg, met name tijdens zijn verblijf in India in 1897/98. Daaronder zijn opnames van bekende fotografen uit zijn tijd, zoals Félix Bonfils en Zangaki Frères. Overigens bleef zijn werk altijd een sterk persoonlijke visie op de werkelijkheid. Hij concentreerde zich voor alles op het feeërieke en aantrekkelijke. Zelfs een paar voddenrapers in een donker straatje groeien bij hem uit tot een idyllisch tafereel. De oosterse kunst had geen invloed op zijn werk, het sloot in hoofdzaak aan bij dat van de schilders van Tachtig. Zo tonen zijn aquarellen de invloed van Johannes Bosboom (1817-1891), terwijl Rembrandt vaak als bron van inspiratie voor zijn etsen genoemd wordt.

Bauer was oriëntalist. Fakirs, moskeeën, een groep kamelen, slangenbezweerders, buikdanseressen, een karavaan in de woestijn, dat zijn de onderwerpen die keer op keer in zijn werk naar voren komen. Het sprookjesachtige licht waarin hij ze schilderde weerspiegelt de betoverende aantrekkingskracht die het Oosten op hem had. Zijn voorkeur voor pracht en praal was opvallend. Bauer deed in 1896 vanuit Rusland verslag van de kroning van de Tsaar. Voor hij naar Rusland vertrok had Bauer in de vorm van een politieke prent kritiek op de toestand daar geuit. Eenmaal in Moskou echter, toen hij onder de bekoring raakte van wat hij te zien kreeg, won zijn kunstenaarsoog het van zijn kritisch denken.

In 1897 zette Bauer voet aan wal in India. Bij deze reis vielen de uiteenlopende kanten van zijn kunstenaarschap - schilderen, aquarelleren, etsen en tekenen, maar ook zijn schrijverschap en het illustreren - op unieke wijze samen. De Kroniek publiceerde de verslagen van zijn reizen. Al snel na aankomst raakte Bauer in de ban van het land. Zijn tocht begon in Bombay, waar hij maar kort bleef omdat er pest heerste. Per trein reisde hij naar Benares en naar Agra, waar hij in vervoering raakte bij het zien van de Taj Mahal. Andere plaatsen en bezienswaardigheden in het noorden en midden van het land volgden. Begin 1898, voor het hete seizoen begon, keerde hij naar Nederland terug. Hij schreef: ‘Nu komt het tweede genot, dat der herinnering, schoner nog dan de werkelijkheid. Het minder mooie en de westerse nasmaak verdwijnt, en er rest een wonderland van paleizen en tempels, bevolkt met onafzienbare rijen van bontgeklede oosterlingen, van rijkgetooide paardenstoeten, van kamelen en drommen olifanten. De herinnering verzacht de schaduwen en het licht, werpt een doorzichtige sluier over de werkelijkheid en verandert haar in een droombeeld waarvan de kleuren nooit zullen verflauwen.’

Na India volgden nog reizen naar onder meer Syrië en Palestina, Noord-Afrika, Indo-China en Nederlands-Indië. Het Oosten bleef een onuitputtelijke bron van inspiratie voor deze uitzonderlijke etser en schilder. Bauer stierf in 1932.

beknopte biografie

1867
Wordt op 25 januari geboren te Den Haag.

1879
Marius wordt ingeschreven als leerling van de Haagsche Academie van Beeldende Kunsten.

1884
Wordt lid van Pulchri Studio in Den Haag.
Kort na het maken van zijn eerste etsen wordt hij lid van De Nederlandsche Etsclub.

1888
Eerste reis naar Turkije op kosten van kunsthandelaar E.J. van Wisselingh.

1892 – 1899
Diverse reizen naar Frankrijk, Turkije, Egypte, Italië, Moskou, de Krim, Londen, Brits-Indië, Syrië en Palestina.

1895 – 1897
Verleent, onder het pseudoniem Rusticus, medewerking in woord en litho aan het bekende tijdschrift De Kroniek.

1900
Breekt tijdens de Wereldtentoonstelling te Parijs in 1900 internationaal door als etser.

1902
Hij huwt de Amsterdamse Joffer, Jo Stumpff.
Het huwelijk zal kinderloos blijven.

1902 – 1911
Diverse reizen naar Spanje, Turkije, Egypte, Parijs, Algerije en Brits-Indië.

1906
Marius Bauer ontwerpt de decors voor een toneelopvoering ter herdenking van Rembrandt’s 300ste geboortejaar.

1907
In juli exposeert Bauer bij de Rotterdamse Kunstkring.

1909
In het voorjaar exposeert hij op de ‘Salon 1909’ in Parijs op speciale uitnodiging van de Société Nationale des Beaux-Arts.
Samen met zijn echtgenote bezoekt Marius in mei en juni Noord-Afrika.
In september bezoekt Sir Michael Sadler, de engelse ‘art-patron’ bij uitstek, Marius Bauer en koopt een aantal werken van hem.

1911
In maart en april is er een overzichtstentoonstelling van zijn werk bij Obach & Co te London. Sir Michael Sadler schrijft in de begeleidende catalogus het voorwoord.
Marius exposeert op de Wereldtentoonstelling te Rome en neemt in dit jaar ook deel aan de 6e Exposicion Internacional d'Arte te Barcelona.
In het najaar gaat de reis naar het Nabije Oosten.

1912
In september exposeert hij bij de Hollandsche Tekenmaatschappij. Tevens tentoonstellingen in Wenen en Manchester. In de winterperiode verblijven de Bauers in Parijs. Zij hebben daar veel contact met hun goede vriend Isaac Israels.

1913
In dit jaar exposeert hij o.a. in Londen, Stockholm en München.

1914
Kunsthandel E.J. van Wisselingh & Co te Amsterdam exposeert in juli 131 bijbelse sepia’s. Een deel van deze tentoonstelling wordt later dat jaar getoond in het Museum of Fine Arts te Boston, VS.

1918
In het najaar exposeert Marius 149 oorlogstekeningen bij de firma E.J. van Wisselingh & Co. Deze tekeningen zijn sindsdien onvindbaar, maar bevinden zich nu waarschijnlijk in Groot-Brittannië.

1919
De laatste drie maanden van dit jaar verblijft het echtpaar Bauer in Egypte en maakt er een grote rondreis. Vooral in Luxor genieten zij enorm van de kleuren aldaar.

1920 – 1921
Een lang verblijf in Parijs met veel contakten in het artistieke milieu.

1922
Een grote reis naar Algerije. In december exposeert Bauer bij The Art Association in Montreal, Canada.

1923
Wederom een rondreis door Noord-Afrika.

1924 – 1925
De tweede grote reis door Brits-Indië (= India).

1925
Bauer exposeert bij de Kunsthandel Alex Reid in Glasgow.
Tussen juli en november 1925 maakt het echtpaar Bauer een grote reis door Nederlands-Indië (Indonesië) op uitnodiging van het ‘Comité ter voorbereiding van het jubileumgeschenk ter gelegenheid van het Zilveren Huwelijksjubileum van Koningin Wilhelmina en ZKH de Prins der Nederlanden in 1926’.

1927
Bauers 60ste verjaardag wordt door Kunsthandel E.J. van Wisselingh & Co gevierd met een tentoonstelling en de uitgave van het standaardwerk M.A.J. Bauer, Zijn Etswerk (His etched Work).
In augustus en september maken Marius en Jo Bauer een reis door Zwitserland en Oostenrijk en vieren in Zwitserland hun 25e trouwdag.

1928
Bauer dient een alternatief plan in voor de inrichting van het Museumplein te Amsterdam.
In april exposeert hij 103 kunstwerken bij Kunsthandel Lefever Galleries in Londen. De bekende engelse graficus E.S. Lumsden schrijft het voorwoord voor de catalogus.
In het najaar organiseert Kunsthandel E.J. van Wisselingh & Co diverse verkooptentoonstellingen in Canada met werk van Bauer.

1929
In april worden 64 werken van Bauer geveild bij veilinghuis Frederik Muller & Co te Amsterdam.
Wederom verkooptentoonstellingen te Canada met werk van Bauer.

1930
Bauer wordt benoemd tot ‘Honorary Member of The Senefelder Club’ te Londen. Het diploma is getekend door de beroemde kunstenaar Frank Brangwyn.

1931
Dit is het jaar van Bauers grootste maar ook laatste reis naar het Verre Oosten. Niet eerder bezocht hij Cambodja en Vietnam. Te Saigon vindt hij de inspiratie voor de vele ‘Opiumschuivers’ die hij heeft gemaakt. Bauer exposeert op de Exposition Coloniale Internationale te Parijs. Daar brandde in de nacht van 28 juni 1931 het volledige Nederlandse koloniale paviljoen tot de grond toe af. De gebeurtenis werd door de regering tot nationale ramp uitgeroepen. Onder andere vijf Indische werken van Marius Bauer gingen in de vlammen op.

1932
Op 18 juli overlijdt Bauer aan de gevolgen van een beroerte. In het Rijksmuseum te Amsterdam wordt een krans gehangen aan zijn schilderij Oosterse Optocht.

Marius Bauer was tijdens zijn leven reeds een beroemd kunstenaar. In binnen- en buitenland zijn hem een groot aantal prijzen en onderscheidingen ten deel gevallen.
Zelfs in de jaren op de Haagsche Academie (tussen 1879 en 1884), waar hij volgens opgave van de toenmalige secretaris, de heer J. Gram, slechts 84 lessen volgde en geen eindexamen deed, ontving hij er toch drie onderscheidingen.

1884
De zilveren Rijksmedaille van de Haagsche Academie voor het tekenen naar levend naakt.

1891
1e Prijs
Prijsvraag voor affiche voor theehandelaar E. Brandsma, zowel voor de firma te Amsterdam als voor het filiaal in Keulen.

1894
Medaille 1e klasse van de “Afdeeling Schoone Kunsten” op de Wereldtentoonstelling te Antwerpen.

1896
Willink van Collenprijs uitgereikt op 10 oktober. Op die dag wordt hem ook een officieel diner aangeboden.

1896
De gouden medaille verleend door H.M. de Koningin-Regentes Emma, tijdens de tentoonstelling van Arti & Amicitiae te Amsterdam.

1896
Onderscheiding van de Russische Keizer: La Médaille commémorative du Couronnement 1896, et le brevet no 341 + Le Certificat donnant droit de porter les insignes sub no.139

1900
Grand Prix Wereldtentoonstelling te Parijs = Exposition Universelle Internationale.

1900
Op 11 augustus 1900 wordt Marius Bauer benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau. (inv.4752 no.13) Hij krijgt deze onderscheiding in verband met zijn inzendingen voor de Wereldtentoonstelling te Parijs in 1900.

1901
Gouden medaille op de Internationale Tentoonstelling te Arnhem.
Gouden medaille op de Internationale Tentoonstelling te München.

1906
Op 13 juli benoemd tot Officier in de Orde van Oranje Nassau voor zijn medewerking aan de organisatie van de feestelijkheden rond de viering van Rembrandtjaar 300 jaar. (inv.5239 no.22)

1910
Gouden Keizerlijke Medaille op de Grossen Berliner Kunst-Ausstellung.
Gouden Medaille op de Wereldtentoonstelling te Brussel.

1911
Officier in de Orde van de Kroon (uitgereikt door Koning Albert van België).
Dit wordt hem op 10 juni medegedeeld door het Ministerie van Buitenlandse Zaken te Brussel. Op 31 juli wordt aan Bauer door Koningin Wilhelmina verlof gegeven om de versierselen van deze Orde te dragen.
Zilveren medaille op de VI Exposicion Internacional d'Arte te Barcelona.

1915
'Medal of Award' op de Panama-Pacific International Exposition te San Francisco, VS.

1923
Benoemd op 12 mei tot Agrégé Etranger van de Koninklijke Academie voor Schoone Kunsten te Antwerpen.

1927
Op 28 juli benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw (inv.7084 no.27) vanwege het feit dat hij is een "Eminent schilder en etser, die ver over onze genzen door zijn kunstwerken de algemeene bewondering afdwingt."

1930
In april benoemd tot Honorary Member of the Senefelder Club. De oorkonde is ondertekend door Frank Brangwyn

De Bauer Documentatie Stichting (BDS) is opgericht op 24 september 1996, met als doelstelling het geven van bekendheid aan de persoon en het werk van Marius Bauer en het doen van onderzoek naar en het catalogiseren van diens werk. Hiertoe houdt de BDS zich bezig met het verzamelen en ordenen van gegevens, organiseert zij tentoonstellingen en lezingen en verzorgt zij publicaties.
De beelddocumentatie en het Van Wisselingharchief in het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie in Den Haag vormen een belangrijke bron van informatie.

Secretariaat BDS
Van Oldenbarneveltweg 25
2242 BA Wassenaar
tel. 070-5114769
e-mail: bauerdocst@planet.nl

Het Bestuur van de BDS
Leonard Wolfsbergen, voorzitter
e-mail: wolfsber@xs4all.nl

Klaske Hoekstra, secretaris
e-mail: klaske.hoekstra@ziggo.nl

Ronald Frings, penningmeester
e-mail: r.frings@planet.nl

BDS
Kamer van Koophandel Haaglanden nr. S 41159918

Bankrekening BDS
42.42.00.112 t.n.v. Bauer Documentatie Stichting, Rotterdam

De Bauer Documentatie Stichting heeft in eigen beheer uitgegeven (verkrijgbaar via het secretariaat):

Marius Bauer (1867-1932) oriëntalist
Tentoonstellingscatalogus, Zutphen 2001 met 87 afbeeldingen in kleur en begeleidende tekst met bijdragen van:
Jan de Hond, Het oriëntalisme;
Paul Ankum, Zijn leven;
Aad Vervoorn, De graficus.
Prijs: € 15,-, verzonden € 20,-
ISBN 90-805860-2-1

Mapje met acht afbeeldingen van werk van Marius Bauer als correspondentiekaarten met enveloppen
Prijs: € 7,50

De Bauers in Aerdenhout
Door Marie-Anne Coebergh - Van der Marck
Prijs: € 5,-
ISBN 90-805860-1-3

Over dit boekwerk zijn recensies verschenen in:
Kunst & Antiek journaal van 30 april 2007
De Boekenwereld 23e jrg. nr.4 (juni 2007) p. 235/236 door Henk Slechte

Marius Bauer als kritisch kunstenaar; zijn satirische prenten in De Kroniek (1895-1897).

Over dit boekwerk zijn recensies verschenen in:
Dagblad Trouw van 11 maart 2010
geschreven door Cees Straus
De Boekenwereld juli 2010, 26e jaargang no. 4,
p. 302/308 met vijf illustraties

Voorts geeft de BDS - uitsluitend voor de Vrienden - een Deelonderwerpen-map uit, waarin specifieke onderwerpen uit het oeuvre van Marius Bauer worden behandeld, zoals ex librissen, menukaarten, speelkaarten alsmede door Marius Bauer geïllustreerde boeken.

1991
‘Een Reis door India’
Kasteel Het Nijenhuis (Heino) en Teylers Museum (Haarlem)

1994/1995
‘Marius Bauer 1867–1932’
Het Slot Zeist

2001
‘Marius Bauer 1867–1932 Oriëntalist’
Stedelijk Museum en Museum Henriette Polak (Zutphen)

2001
‘Marius Bauer (1867–1932) Grafiek. De Oriënt als bron van inspiratie'.
Galerie Bibliotheek Zelhem

2002
‘Marius Bauer (1867-1932) Oriëntalist’ (particuliere collectie)
Raadhuis De Paauw (Wassenaar)

2005
‘Privé met Bauer 1867–1932’
Gemeentehuis Bloemendaal

2007
‘Marius Bauer 1867–1932’
Singer Museum, Laren (in samenwerking met de BDS)

2008
‘Marius Bauer terug in Den Haag
De collectie Neven'
Gallery Art Korner - Den Haag

2010
‘Spotprenten in de spotlights; Marius Bauer en tijdgenoten in De Kroniek 1895-1897'
Het Markiezenhof Historisch Centrum - Bergen op Zoom

2012
‘Marius Bauer in Turkije'
In de Grote- of Sint Janskerk te Schiedam.
In samenwerking met het Stedelijk Museum Schiedam

De BDS hoopt en vertrouwt ter verwezenlijking van haar doelstellingen een beroep te mogen doen op musea, kunsthandels, veilinghuizen, kunsthistorici, verzamelaars en andere belangstellenden teneinde nieuwe gegevens op het spoor te komen. Met name zijn wij op zoek naar nieuwe gegevens omtrent onderstaande onderwerpen:

Brieven en correspondentiekaarten
Marius Bauer heeft in zijn leven zeer veel gereisd. Zowel Marius als zijn echtgenote, Jo Bauer-Stumpff, schreven regelmatig brieven en kaarten naar familie, vrienden en relaties, vaak voorzien van kleine tekeningen. De BDS is geïnteresseerd in alle vormen van correspondentie.

Etsen
Marius Bauer is vooral bekend geworden door zijn etswerk. De BDS kent inmiddels zeer veel etsen en staten van sommige van deze etsen, maar sluit niet uit dat nog meer etsen worden ontdekt en is hierin zeer geinteresseerd. Zo zijn er in 2006 twee onbekende etsen ontdekt die hieronder zijn afgebeeld. Wij sluiten niet uit dat er ook etsplaten gevonden worden.

Olies, aquarellen, sepia’s
De BDS heeft na jaren van onderzoek in binnen- en buitenland een uitgebreid bestand opgebouwd van ca. 390 olieverfschilderijen en ca. 975 aquarellen. De Stichting is permanent doende de informatie over de kunstwerken van Marius Bauer uit te breiden, te catalogiseren en voor een breed publiek toegankelijk te maken.

Speelkaarten
Een geheel aparte plaats in het oeuvre van Marius Bauer wordt ingenomen door de speelkaarten die hij, veelal op jeugdige leeftijd, heeft geïllustreerd. De Stichting heeft inmiddels 296 kaarten opgespoord, maar veronderstelt dat er nog meer te vinden moeten zijn. Nieuwe informatie hierover is zeer welkom.

Menukaarten
De Stoomvaart Maatschappij Nederland (S.M.N.) heeft in de periode 1934-1937 afbeeldingen van tien werken van Marius Bauer gebruikt ter decoratie van de menukaarten die werden gebruikt op haar schepen naar de Oost. Tot op heden zijn bij de BDS menukaarten van vijf schepen bekend waarop kunstwerken van Marius Bauer werden afgebeeld. Deze menukaarten werden gebruikt op 42 verschillende data. Vanzelfsprekend is het BDS-bestuur bijzonder dankbaar voor spontaan verstrekte informatie in welke vorm dan ook.

Speelkaarten in 'tussen Kunst ten Kisch'
In een uitzending van tussen Kunst en Kitsch, op 6 december 2006 (en herhaald op 10 augustus 2008) opgenomen in Middelburg, werden negen - ons onbekende - speelkaarten in een lijst getoond. Tot op heden is vergeefs getracht de eigenaar van deze negen speelkaarten op te sporen.

De in 2007 verschenen monografie Marius Bauer 1867-1932 Oostrelend Oosters is nog slechts via onze stichting te verkrijgen. Voor meer informatie zie onder Publicaties.

De BDS is door de Belastingdienst erkend als Algemeen Nut Beogende Instelling, kortweg ANBI, waardoor de BDS is vrijgesteld van schenkingsrecht/successierecht voor ontvangen schenkingen/legaten. Bovendien krijgt een particulier een giftenaftrek voor de inkomstenbelasting bij het doen van een eenmalige gift (dan geldt samen met andere giften een drempel) of een gift in de vorm van een periodieke uitkering. Op 1 januari 2008 is een nieuwe regeling van kracht geworden die ook op de BDS van toepassing is. Er blijft een gunstig fiscaal regiem voor onze stichting bestaan.

Secretariaat BDS
Van Oldenbarneveltweg 25
2242 BA Wassenaar
tel. 070-5114769
e-mail: bauerdocst@planet.nl